• Osteoartroza

    Tekst alternatywnyNie istnieje zwięzła i powszechnie przyjęta definicja tej choroby. Klinicznie określa ją ból stawów pojawiający się przy ruchach i postępująca dysfunkcja stawu.
    Wg. Definicji podanej w 1995 przez Keuttnera i Goldberga : „Choroba zwyrodnieniowa to wynik zarówno biologicznych jak i mechanicznych zdarzeń, które destabilizują powiazane ze sobą procesy degradacji i syntezy chrząstki stawowej – chondrocytów i macierzy pozakomórkowej oraz warstwy podchrzęstnej kości. Proces ten może być zapoczątkowany przez liczne czynniki. Choroba obejmuje wszystkie tkanki stawu. Przejawia się morfologicznymi, biochemicznymi, molekularnymi i biomechanicznymi zmianami komórek macierzy, które prowadzą do rozmiękania, włókienkowatości, owrzodzeń i utraty masy chrząstki stawowej, stwardnienia i zagęszczenia tkanki kostnej, osteofitów i torbielek podchrzęstnych.
    Choroba zwyrodnieniowa charakteryzuje się bólem stawowym, tkliwością, ograniczeniem ruchomości stawowej, pojawiającymi się niekiedy wysiękami, procesem zapalnym, któremu nie towarzyszą objawy układowe.”
    Radiologiczne: cechy destrukcji chrząstki stawowej i podchrzęstnej warstwy kostnej współistniejące z cechami procesu naprawczego – zwiększenie masy kostnej (kondensacja struktury) w warstwie podchrzęstnej i wyrośla na granicy chrzęstno-kostnej (osteofity).

    Cechami patomorfologicznymi są ubytki chrząstki stawowej i tkanki kostnej ze współistnieniem cech na ogół mało aktywnego procesu zapalnego, który obejmuje torebkę stawową i okoliczne tkanki prowadząc do procesu zbliznowacenia.

    Kliniczne podtypy choroby

    Podział na podtypy opiera się na różnicach pod względem:
    • rodzaju zmian patologicznych,
    • etiologii procesu zwyrodnieniowego,
    • lokalizacji zmian zwyrodnieniowych.

    Pod względem charakteru zmian patologicznych wyróżnia się hiperostozę usztywniającą, w której zmiany naprawcze (osteofity) zdecydowanie dominują nad procesem destrukcyjnym.
    Hiperostoza usztywniająca zlokalizowana.
    Hiperostoza usztywniająca szkieletu.
    Pod względem etiologicznym dzielimy chorobę zwyrodnieniową na;
    Pierwotną (Idiopatyczną – czynnik nieznany).
    Wtórną – urazy, choroby metaboliczne, wrodzone wady budowy, itd..

    Czynniki predysponujące do choroby:
    • Późny wiek
    • Płeć żeńska
    • Czynniki etniczne
    • Czynniki wrodzone
    • Nieprawidłowa biomechanika stawu
    • Nadwaga
    • Zawód
    • Aktywność fizyczna
    • Duża masa kostna
    • Poziom hormonów

    Klinicznie istotne znaczenie ma podział zmian chorobowych według lokalizacji.

    Najważniejszymi lokalizacjami są:
    • Staw biodrowy (koksartroza)
    • Staw kolanowy (gonartroza)
    • Kręgosłup (spondyloartroza)

    Rozpoznanie
    • Badanie kliniczne
    • RTG w dwóch płaszczyznach
    • Ew. CT, MRI, artroskopia, scyntygrafia izotopowa

    Różnicowanie
    • Martwica aseptyczna nasad kostnych
    • Choroba odkładania pyrofosforanów wapnia
    • Chrzęstniako-kostniakowatość maziówki
    • Choroba zwyrodnieniowa stawu biodrowego (Koksartroza)
    • Charakteryzuje się dolegliwościami bólowymi stawu podczas ruchu i zmianami radiologicznymi.

    CHOROBA ZWYRODNIENIOWA STAWU BIODROWEGO (KOKSARTROZA)

    Kliniczne podtypy choroby

    W zależności od kształtu panewki koksartrozę można podzielić na:
    • Z panewką zbyt płytką (dysplastyczną)
    • Z panewką zbyt głęboką (protruzyjna)
    • Z prawidłowa panewką


    W zależności od stosunku pomiędzy procesem destrukcji i procesem wytwórczym można podzielić na:
    • Koksartrozę destrukcyjną (uważaną za postać martwicy aseptycznej głowy kości udowej dorosłych)
    • Koksartroze hiperostotyczną – z przewagą osteofitów nad cechami destrukcji. W postaci tej dysfunkcja kończyny związana jest głównie z ograniczeniem ruchomości w stawie.
    • Postać mieszaną

    Rozpoznanie
    • Wywiad – skargi na wywołane ruchem i obciążeniem kończyny, najsilniejsze podczas pierwszych ruchów po okresie bezruchu, zlokalizowane od pachwiny do kolana, najczęściej w przedniobocznej i przedniej części uda.
    • Badanie przedmiotowe – ograniczenie ruchomości w stawie i ból przy skrajnych ruchach. Najlepiej różnicujące są badania: rotacji wewnętrznej (40 st.), przeprostu (15 st.) i rotacji zewnętrznej (60 st.)
    • Badanie radiologiczne – rozstrzyga zwykle o rozpoznaniu (obecność osteofitów na krawędzi panewki lub wokół głowy kości udowej)

    Różnicowanie
    • Martwica głowy kości udowej – konieczne wykonanie MRI
    • Choroba zwyrodnieniowa kręgosłupa
    • Zespół krętarzowy
    • Choroba zwyrodnieniowa stawu kolanowego (Gonartroza)
    • Ból i dysfunkcję stawu kolanowego, w którym radiologicznie potwierdzono proces zwyrodnieniowy.


    CHOROBA ZWYRODNIENIOWA STAWU KOLANOWEGO (GONARTROZA)

    Za potwierdzenie uważa się co najmniej obecność osteofitów na krawędzi stawowej kości piszczelowej i/lub udowej. Do rozpoznania konieczne jest wykluczenie innych przyczyn objawów klinicznych.

    Kliniczne podtypy choroby

    Gonartrozę dzielimy według rozmieszczenia zmian destrukcyjnych chrząstki stawowej na:
    • Przyśrodkową (najczęstsza) z przewagą zwężenia szpary stawowej pomiędzy przyśrodkowymi kłykciami kości udowej i piszczelowej. Postać ta łączy się ze szpotawością kolana.
    • Rzepkowo - udową; zwężenie szpary stawowej pomiędzy rzepką a kością udową.
    • Boczną - z przewaga zwężenia szpary stawowej pomiędzy bocznymi kłykciami kości piszczelowej i udowej. Rzadka w pierwotnej postaci gonartrozy. Łączy się z koślawością kolana.

    Rozpoznanie

    Powinno być potwierdzone wynikiem badania RTG.
    W różnicowaniu najbardziej pomocnymi, charakterystycznymi objawami są: bóle podczas ruchu (bóle pierwszych ruchów) i trzeszczenie drobnoziarniste. Przy zajęciu powierzchni stawu rzepkowo-udowego silniejsze bóle pojawiają się podczas schodzenia.
    Gonartrozie często towarzyszy wysięk stawowy.
    Wszystkie powyższe objawy nie wykluczają współistnienia lub przebycia innych chorób stawu kolanowego, które były pierwotną przyczyną procesu zwyrodnieniowego.
    Należą do nich: urazy, zapalenia stawu, choroba odkładania pyrofosforanu wapnia, uszkodzenie łękotki, chrzęstniako- kostniakowatość maźówkowa, rozwarstwiająca martwica aseptyczna i inne.

    W rozpoznaniu różnicowym należy ponadto uwzględnić:
    • Uszkodzenie przyczepów (entezopatię) mięśnia czworogłowego uda do górnej, bądź dolnej krawędzi rzepki.
    • Entezopatię mięśni tworzących „gęsią stopkę”.
    • Koksartrozę lub martwicę aseptyczną głowy kości udowej manifestujące się wyłącznie bólem kolana.

    Postępowanie w chorobie zwyrodnieniowej stawów: biodrowego i kolanowego
    • Niefarmakologiczne
    • Farmakologiczne
    • Leczenie operacyjne

    Postępowanie niefarmakologiczne
    • Wyjaśnienie choremu istoty choroby
    • Zmniejszenie przyparcia powierzchni stawowych poprzez:
      - redukcję wagi (u osób otyłych)
      - używanie laski, balkonika
      - unikanie noszenia cięższych przedmiotów
    • Stosowanie wkładek do obuwia zmniejszających wadliwe ustawienie osi kończyny
    • Ćwiczenia zwiększające masę mięśniową
    • Ćwiczenia w odciążeniu poprawiające zakres ruchu w stawie
    • Tutor (w gonartrozie z niestabilnością)
    • Fizykoterapia i balneoterapia


    Leczenie farmakologiczne
    • Stosowanie środków wpływających korzystnie na strukturę chrząstki stawowej:
    • Siarczan glukozaminy
    • Kwas hialuronowy
    • Diaceryna
    • Wyciągi z owoców awokado
    • Wyciąg z chrząstek rekina
    • NLPZ

    Leczenie operacyjne
    • Artrodeza, endoprotezoplastyka

    CHOROBA ZWYRODNIENIOWA KRĘGOSŁUPA (SPONDYLOARTROZA)

    Pojęcie spondyloartrozy nie zostało nigdzie jednoznacznie zdefiniowane i pozostaje niejednoznaczne.
    Zmiany zwyrodnieniowo – wytwórcze kręgów są jednym z najczęstszych zjawisk patologii ludzkiej, ale znaczenie ich w patomechanizmie bólu i dysfunkcji kręgosłupa jest kontrowersyjne.
    Bóle spondylogenne mają zwykle mechanizm złożony, najczęściej są związane z patologią krążków międzykręgowych, powstałą w wyniku

    Spondyloartroza

    Niefizjologicznych naprężeń tkanek, ale ten proces patologiczny prowadzi do zmniejszenia przestrzeni międzytrzonowej i wtórnie do zmian zwyrodnieniowo – wytwórczych wokół trzonów kręgowych i w stawach właściwych kręgosłupa. Starcze zmiany w krążkach międzykręgowych są również wyrazem zmian zwyrodnieniowych w składzie i strukturze molekularnej kolagenu i glikozaminoglikanów.

    Postacie kliniczne
    • Choroba zwyrodnieniowa stawów właściwych kręgosłupa (stawów pomiędzy wyrostkami stawowymi kręgów).
      Tępy ból ujawnia się lub nasila zwykle podczas pozycji stojącej, przy pogłębionych fizjologicznych lordozach lub spłyconej kyfozie.
    • Choroba zwyrodnieniowa stawów unkowertebralnych (stawów Luschki).
      ]Ból karku podczas ruchów obrotowych głowy („objaw wstecznego biegu”)
      ]Ruchy te mogą również w mechanizmie podrażnień przydanki tętnic kręgowych wywołać zawroty głowy i zaburzenia równowagi (zespół Barre – Lieou).
    • Artroza segmentu kręgowego wtórna do przewlekłej przepukliny jądra miażdzystego.
    • Zmiany zwyrodnieniowe dotyczą zarówno trzonów kręgowych, jak i łuku kręgowego.
      ]Dolegliwości bólowe związane są głównie ze staniem i chodzeniem.
    • Artroza kręgosłupowo – żebrowa. Dotyczy głównie stawów pomiędzy żebrami, a wyrostkami poprzecznymi kręgów. Powodować może tępe przewlekłe bóle pleców.
    • Hiperostoza usztywniająca kręgosłupa. Manifestuje się tworzeniem dużych zmian wytwórczych trzonów kręgowych, których kształt przypomina dzioby papuzie lub ściekającą stearynę. O hiperostozie kręgosłupa mówimy, jeśli wynik badania radiologicznego sugeruje połączenie tymi zmianami wytwórczymi co najmniej 3 sąsiadujących kręgów.
      Istnienie tych zmian powoduje ograniczenie elastyczności kręgosłupa oraz przewlekłe na ogół umiarkowane bóle.
    • Osteofitoza trzonów kręgowych. Ta postać zmian zwyrodnieniowych jest najczęstsza i najłatwiej wykrywalna badaniem radiologicznym.

    Postępowanie w chorobie zwyrodnieniowej kręgosłupa
    • Odciążenie
    • Korekcja wad postawy
    • Stosowanie ciepła
    • Analgetyki
    • NLPZ
    • Kinezyterapia i fizykoterapia
    • Balneoterapia